Wat gebeurt er als je als zelfstandig ondernemer ernstig ziek wordt? Waar werknemers in loondienst kunnen terugvallen op wetgeving en begeleiding, staan veel zzp’ers er alleen voor. Sabine Wernars van Stichting Jij Speelt de Hoofdrol ging in gesprek met re-integratiespecialisten Ricarda de Vries en Rob Videler over de kwetsbare positie van zelfstandigen bij ziekte. Hun boodschap is duidelijk: wie niets regelt, loopt grote risico’s.
Door: Sabine Wernars. De afbeelding is vervaardigd met ChatGPT.
Een harde realiteit voor zelfstandigen
De casus van ‘Lotte’, een zelfstandig grafisch ontwerper die borstkanker krijgt, vormt het vertrekpunt van het gesprek. Haar situatie legt een pijnlijk probleem bloot: stoppen met werken betekent direct geen inkomen meer, terwijl vaste lasten gewoon doorlopen.
“In Nederland is er voor werknemers de Wet verbetering poortwachter, een vangnet van regels en begeleiding,” schetst Wernars. “Maar als zzp’er ben je zowel werkgever als werknemer. En vaak ook nog je eigen vangnet.”
Volgens Ricarda de Vries, zelf ervaringsdeskundige en inmiddels zelfstandig Verzuim- en WIA specialist, is dat een structureel probleem. “Als je niets geregeld hebt, moet je alles zelf uitzoeken. En dan kom je al snel in de problemen.”
Blinde vlek in het systeem
De drie gesprekspartners zijn het erover eens: de positie van zelfstandigen bij ziekte is een blinde vlek in de Nederlandse wetgeving. Waar werknemers worden begeleid door een bedrijfsarts en een verplicht re-integratietraject, ontbreekt die structuur voor zzp’ers volledig.
“Er is niemand die naast je staat en kijkt wat je nog wél kunt,” legt De Vries uit. “En de meeste zelfstandigen hebben dat ook niet zelf geregeld.”
Die afwezigheid van begeleiding heeft directe gevolgen voor herstel. De druk om door te werken is groot, juist omdat het inkomen anders wegvalt. Volgens De Vries werkt die druk averechts: “Stress helpt nooit in zo’n proces. Het is juist belemmerend voor herstel.”
Financiële onzekerheid en psychologische druk
Ook Rob Videler, die vanuit het UWV mensen begeleidt naar zelfstandig ondernemerschap, ziet de gevolgen van gebrekkige voorbereiding. “Geen verzekering betekent simpelweg: geen inkomsten. En dat zorgt voor enorme druk om toch door te werken.”
Die druk is niet alleen financieel, maar ook psychologisch. Zeker in sectoren waar klanten snel kunnen overstappen naar concurrenten, kan de angst om opdrachten te verliezen zwaar wegen. Het maakt dat zelfstandigen vaak langer doorgaan dan verantwoord is.
Vooraf regelen is cruciaal
De belangrijkste boodschap uit het gesprek is dan ook preventief: regel je zaken vóórdat er iets gebeurt.
Videler wijst op het belang van een combinatie van voorzieningen, zoals een broodfonds en een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV). Een broodfonds vangt de eerste periode van ziekte op, terwijl een AOV dekking biedt voor de langere termijn.
“Toch vinden veel zzp’ers het te duur,” zegt hij. “Maar als je niets hebt geregeld, ben je uiteindelijk veel slechter af.”
De Vries benadrukt dat bewustwording hierin een grote rol speelt. “Als je begint als zzp’er, moet dit eigenlijk standaard besproken worden. Bijvoorbeeld bij inschrijving bij de Kamer van Koophandel.”
Van werknemer naar ondernemer
Het gesprek raakt ook aan een andere groep: mensen die na ziekte juist zzp’er worden. Voor De Vries zelf bleek het ondernemerschap een oplossing. Na haar ziekte en WIA-traject koos ze bewust voor zelfstandigheid, omdat ze daarmee haar werk en energie beter kon doseren.
“Als zzp’er kan ik mijn werk indelen zoals het bij mij past,” vertelt ze. “Dat geeft me energie en helpt me in balans te blijven.”
Via trajecten vanuit het UWV, zoals het zogeheten werkfit-traject, worden steeds meer mensen begeleid naar zelfstandig ondernemerschap. Volgens Videler is die begeleiding essentieel: “Je hoeft het niet alleen te doen.”
Kwetsbaar maar niet kansloos
Hoewel het beeld soms somber is, benadrukken de gesprekspartners dat er wel degelijk mogelijkheden zijn — mits zelfstandigen zich goed voorbereiden en laten informeren.
De kern blijft echter dat de verantwoordelijkheid grotendeels bij de ondernemer zelf ligt. En dat maakt de positie van zzp’ers bij ziekte fundamenteel anders dan die van werknemers.
Conclusie: vrijheid vraagt voorbereiding
De vrijheid van het zelfstandig ondernemerschap heeft een keerzijde. Zonder vangnet kan ziekte leiden tot financiële en persoonlijke problemen.
De boodschap van Wernars, De Vries en Videler is daarom helder: zelfstandigheid vraagt om voorbereiding. Niet pas als het misgaat, maar juist vooraf.
Want zoals het gesprek duidelijk maakt: als zzp’er ben je niet alleen je eigen baas — je bent ook je eigen zekerheid.
