Inleiding
Bestraling is een belangrijke behandeling bij borstkanker en uitzaaiingen. Het kan tumoren verkleinen of volledig uitschakelen. Maar bestraling kan ook schade geven aan gezond weefsel. Die schade ontstaat soms pas maanden of jaren later. Dat noemen we late bestralingsschade.
Late bestralingsschade komt regelmatig voor. Veelvoorkomende klachten zijn pijn, oedeem, verharding van weefsel, huidproblemen, ea. In de informatie over bestralingsschade wordt dat zo omschreven:
“Late bestralingsschade kan de volgende klachten geven: pijn, oedeem (…) en fibrosering (verharding van huid en onderhuids weefsel).”
Hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) is een behandeling die in Nederland wordt ingezet bij bepaalde vormen van weefselschade door bestraling. Het werkt niet bij alle klachten en niet iedereen komt ervoor in aanmerking. HBOT richt zich vooral op weefsel dat slecht doorbloed is, verhard is of slecht geneest. In dit artikel beschrijf ik wat HBOT is, wanneer het wordt gebruikt en wat het mij persoonlijk heeft gebracht.
Wat is hyperbare zuurstoftherapie?
Hyperbare zuurstoftherapie is een behandeling waarbij je 100 procent zuurstof inademt in een drukkamer. De druk in die kamer is hoger dan de normale luchtdruk. Daardoor kan het bloed meer zuurstof opnemen en komt er meer zuurstof terecht in weefsels die slecht doorbloed zijn of beschadigd zijn. Klik hier voor een korte uitlegfilm.
Het Hyperbaar Geneeskundig Centrum Rijswijk, waar ik de behandeling deed, omschrijft het zo:
“Focuskliniek voor de behandeling van chronische wonden en bestralingsschade (…) gebruikt alle beschikbare mogelijkheden om chronische wonden en weefselschade door bestraling te genezen.”
HBOT wordt bij oncologische patiënten vooral ingezet bij:
- late bestralingsschade
- verharding van weefsel (fibrose)
- oedeem in bestraald gebied
- slecht genezende huid of littekens in bestraald gebied
- botproblemen in bestraald gebied
HBOT wordt bij niet-oncologische patiënten vooral ingezet bij:
- slecht helende wonden
- diabetische wonden
- bepaalde botinfecties
De meeste mensen in een HBOT-tank zitten daar vanwege slecht helende wonden die niets met kanker te maken hebben. Een kleinere groep zit er vanwege bestralingsschade. Deze verdeling is gebaseerd op de officiële indicatielijst van de Nederlandse Vereniging voor Hyperbare Geneeskunde.
Mijn medische aanleiding
In 2019 kreeg ik vijf hoge dosis bestralingen op een uitzaaiing in mijn lever. De behandeling was effectief, maar een jaar later ontstond er oedeem in mijn flank en verkleving van de huid op een rib. De flank werd strakker en voller, mijn taille verdween en draaien met mijn bovenlijf werd steeds lastiger. De pijn kwam en ging.
In 2020 brak ik een rib tijdens een relatief gewone beweging in de sportschool. De breuk heelde, maar het gebied bleef kwetsbaar. Door de jaren heen nam de verharding toe en werd de bewegelijkheid verder beperkt. De doorlopende oncologische behandelingen en het gebruik van dexamethason hielpen daar niet bij.
In 2025 werd ik enorm ziek (koorts, diepe vermoeidheid) en kreeg ik hevige pijn in de flank. Er werd eerst gedacht aan nieuwe uitzaaiingen, maar dat bleek niet zo te zijn. Uiteindelijk werd vastgesteld dat ik een zeldzame late reactie op de bestraling had. Een ontsteking had mijn eerder gebroken rib van binnenuit opnieuw in meerdere delen gebroken. Er zijn weinig vergelijkbare gevallen, waardoor het zoeken was naar de juiste aanpak voor mijn klachten.
In januari 2026 liet een controle CT zien dat de rib nog steeds niet genezen was en de ingekapselde ontsteking onveranderd aanwezig. Na maanden wachten zonder verbetering vond ik dat niet meer acceptable, dit beperkte in mijn ogen mijn kwaliteit van leven. Ik ben zelf gaan zoeken naar opties en heb HBOT als mogelijkheid ingebracht bij mijn oncoloog. Die zag de logica, maar verwees mij door naar de radiotherapeut, omdat die meer ervaring heeft met deze behandeling.
Daar trof ik een arts die goed ingelezen was, bereid was om mee te denken en ook buiten de standaardpaden wilde kijken. We kwamen tot de conclusie dat HBOT in mijn situatie de meest kansrijke optie was om mijn lichaam te ondersteunen in de heling die de flank nodig heeft, waarbij doorbloeding en doorstroming de sleutels zouden zijn.
Omdat ik nog behandelingen krijg voor uitgezaaide borstkanker, vroeg de aanloop naar HBOT extra afstemming tussen artsen. Nieuwe klachten moesten steeds worden beoordeeld in de context van mijn oncologische behandeling. Dat maakte het traject intensiever, maar ook zorgvuldig.
Bronnen
- Nederlandse Vereniging voor Hyperbare Geneeskunde (NVHG). Indicaties voor hyperbare zuurstoftherapie in Nederland. https://www.hyperbaregeneeskunde.nl/indicaties
- Hyperbaar Geneeskundig Centrum Rijswijk
- IKNL – Borstkanker
- KWF – Borstkanker
- Borstkankervereniging Nederland
- Kanker.nl
Dit artikel is gemaakt door Georgina Haug van Jij Speelt de Hoofdrol, met ondersteuning van AI-technologie (Claude van Anthropic). AI helpt ons om wetenschappelijke informatie te verzamelen en te structureren. De inhoud wordt altijd redactioneel beoordeeld voordat deze wordt gepubliceerd. Wij streven naar betrouwbare informatie, maar onze artikelen zijn geen vervanging voor medisch advies. Jij kent jouw situatie het best. Bespreek wat je leest altijd met je eigen zorgverlener.
Hoe een sessie verloopt
Het centrum in Rijswijk heeft een grote metalen tank, een soort afgeronde container met een zware deur en ronde raampjes. Binnen staan twee rijen stoelen. Het geheel heeft iets weg van een oude sciencefictionsetting. Ik volgde de laatste sessie van de dag, zodat ik de behandeling na mijn werk kon doen.
Voor de start van het traject kreeg ik een uitgebreide intake. Ik vulde vragenlijsten in, had een gesprek met de arts, mijn oren werden gecontroleerd en er werd een meting gedaan van het zuurstofgehalte in mijn bloed. Ik kreeg uitleg over het klaren van mijn oren en er werd een zuurstofmasker aangemeten.
De eerste keer vond ik het spannend. Je zit met een groep mensen in een afgesloten ruimte, je voelt de druk op je oren en je weet dat je daar de komende tijd elke werkdag zult zitten. De begeleider hield mij en een andere ‘starter’ in de gaten en controleerde of het masker goed zat en of ik rustig kon ademen.
Een sessie verloopt in vaste stappen. De tank wordt in ongeveer tien minuten op druk gebracht. In die fase is het belangrijk om vaak de oren te klaren. Daarna volgen zuurstofrondes van twintig minuten met masker op, korte pauzes en een laatste ronde van dertig minuten. In de laatste tien minuten van de sessie gaat de druk weer geleidelijk omlaag. Al met al dus 1,5 uur behandeltijd. Dat kan verschillen per locatie.
De eerste week was ik extreem moe en sliep ik diep en lang. Later veranderde dat. Ik bleef diep slapen, maar niet meer zo eindeloos. Er kwam wel een ander soort vermoeidheid bij. Die van elke dag opnieuw de routine aangaan. Ik kon voelen dat mijn lichaam hard aan het werk was en ook dat vraagt energie.
Wat het mij bracht
Na ongeveer twee weken merkte mijn oedeemtherapeut de eerste subtiele veranderingen in mijn flank. Het oedeem werd zachter en beter verplaatsbaar.
De eerste verandering die ik zelf duidelijk merkte, was echter niet in mijn flank, maar in mijn zicht. Dat ging achteruit. Verslechterd zicht is een bekende bijwerking van HBOT. Meestal trekt dat na afloop van de behandeling gewoon weer bij, maar bij mij kwam de verslechtering sneller dan normaal op gang. De verbetering moet nog komen. Ik ben net pas gestopt en hoop dat mijn ogen de komende weken herstellen, onder andere omdat ik uitkijk naar het moment dat ik mijn brillencollectie weer kan dragen.
Ondertussen, na 8 weken behandeling, zijn er duidelijke positieve effecten. Het oedeem in de flank is zachter en beweegt beter. De fibrose is minder hard en geeft meer ruimte. De huid voelt elastischer, met minder oedeem in de huidlaag. Op een recente controle CT was beginnende botgroei te zien in het gebied van de rib. Dat was onverwacht snel en hoopvol. De neuropathie in mijn voeten is sterk afgenomen. De verwachting is dat dit tijdelijk is, maar elke verlichting telt.
Toen ik aan HBOT begon, werd de slagingskans op verbetering rond de 65 procent geschat. Hoeveel verbetering mogelijk was, kon niemand voorspellen. Dat het bot binnen acht weken tekenen van groei laat zien, was voor iedereen onverwacht. Ik zou langer door kunnen gaan met de behandeling, maar dat is een persoonlijke afweging. Voor nu geef ik mijn lichaam rust en energie om de chemo behandelingen weer op te vangen en het helingsproces dat in werking is gezet door HBOT de ruimte te geven.
Bijwerkingen en aandachtspunten
HBOT is een intensieve behandeling en kan bijwerkingen geven. Bij mij ging het vooral om verslechterd zicht en hoofdpijn tijdens de behandeling. Omdat ik nog onder behandeling ben, moesten mijn artsen extra alert zijn. Toen mijn longen wat gingen piepen, werd direct een röntgenfoto gemaakt, omdat de chemotherapie die ik gebruik een mogelijke longcomplicatie kan geven. Toen mijn zicht achteruitging en ik hoofdpijn kreeg, werd de neuroloog ingeschakeld om uit te sluiten dat er sprake was van uitzaaiingen in de hersenen. Dat soort extra controles hoort bij mijn situatie, niet bij HBOT zelf.
Het is belangrijk om vooraf met je arts te bespreken welke bijwerkingen kunnen voorkomen, welke klachten je direct moet melden en wie je belt als er iets verandert.
Wie je tegenkomt in de tank
De groep in de tank is divers. Ongeveer zeventig procent van de mensen in mijn sessie zat daar vanwege slecht helende wonden. Vaak ging het om wonden die niet gerelateerd waren aan kanker. De rest had bestralingsschade of andere weefselproblemen.
Onder de mensen die er zaten vanwege bestralingsschade merkte ik dat er veel verschil is onder de artsen in bekendheid met HBOT. Ik schat dat ongeveer de helft van deze ‘tankgenoten’ HBOT zelf als optie had ingebracht bij hun arts. Bij de andere helft was het juist de arts die HBOT voorstelde. Wanneer je kanker patient bent (geweest) dan heb je waarschijnlijk geleerd dat je vragen moet blijven stellen, en soms uitdagen om mee te denken in oplossingen/opties. Zo ook dus met HBOT, lijkt het.
Wat iedereen gemeen heft in de ‘tank’, is dat ze daar zitten omdat ze hopen op verbetering. Op minder pijn, op zachter weefsel, op wonden die eindelijk genezen, op een lichaam dat weer iets meer meewerkt.
Slotreflectie
Late bestralingsschade is een reële en soms onderschatte complicatie van een behandeling die je ooit nodig had om de kanker aan te pakken. Het kan jaren later nieuwe problemen geven. Hyperbare zuurstoftherapie is geen wondermiddel en niet voor iedereen geschikt, maar het is in Nederland een erkende behandeling voor bepaalde vormen van weefselschade en bestralingsschade.
Voor mij betekende HBOT acht weken lang elke werkdag in een tank stappen, samen met anderen die allemaal hun eigen verhaal hebben. Het traject vroeg tijd, energie en afstemming tussen verschillende artsen. Tegelijkertijd heeft het mijn klachten in het bestraalde gebied merkbaar verminderd en op beeldvorming tekenen van herstel laten zien.
Dit is mijn ervaring. Het is geen garantie voor anderen, maar het laat wel zien dat er soms meer mogelijk is dan alleen geduldig afwachten op verbetering.
Wist je dat de stichting op 18 september een workshop faciliteert over Kanker en werk, wat kan er wel.
Voor veel (ex-)patiënten is werk heel belangrijk, een bron van inkomen en plezier en een vorm van zingeving aan het bestaan. Desondanks ondervinden veel patiënten met kanker problemen met de terugkeer naar werk.
De workshop ‘Lunchen aan je toekomst’ biedt nieuwe inzichten, tips en ondersteuning op het gebied van Kanker en Werk. Gegeven door specialisten zoals een bedrijfsarts gespecialiseerd in oncologie en Kanker en Werk specialisten die als vrijwilliger verbonden zijn aan Stichting Jij Speelt de Hoofdrol.
Hiermee kun je jouw inzichten aanscherpen en een visie ontwikkelen om je zelf klaar te stomen voor een nieuwe uitdaging in deze hectische tijd. Je staat er niet alleen voor. Aan het einde van deze workshop zie je door de bomen het bos weer en weet je waar je gesteund wordt bij het maken van keuzes rondom Kanker en Werk.
Voor deelname aan deze waardevolle middag betaalt u slechts € 15 servicekosten. Schrijft u zich in voor 7 augustus dan betaalt u het earlybird tarief van € 10.
